Du khảo đầu xuân Ất Mùi - Khám phá quần thể di tích Cát Tiên

Cát Tiên, Lâm Đồng ngày 28 tháng 2 năm 2015 (mồng 10 xuân Ất Mùi)



Gần như một thông lệ hàng năm, tết đến xuân về Công đoàn Trường Đại học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia đều tổ chức những chuyến du khảo đầu xuân. Chuyến du khảo xuân Ất Mùi 2015 với hành trình Tp. Hồ Chí Minh – Cát Tiên – Madagui – Định Quán đã được tổ chức vào ngày 28 tháng 2 năm 2015 với chủ đề ‘QUẦN THỂ DI TÍCH CÁT TIÊN – VƯƠNG QUỐC NGƯỜI MẠ CỔ?”. Chuyến du khảo đã thu hút hơn 160 cán bộ, giảng viên và gia quyến tham gia.



1. Đoàn du khảo bao gồm 5 xe khởi hành từ Trường Đại học Xã hội và Nhân văn lúc 6:00, đi qua cao tốc Tp.HCM – Dầu Giây, nghỉ chân tại Trạm dừng chân Tân Phú trước khi tiếp cận Khu di tích khảo cổ Cát Tiên. Trên suốt hành trình 3 tiếng đồng hồ này, đoàn du khảo đã được các thuyết minh viên (đều là cán bộ của Trường) diễn giải các nội dung liên quan trực tiếp và gián tiếp đến Khu di tích Cát Tiên như (1) Bà La Môn và ảnh hưởng của nó ở Đông Nam Á; (2) địa-văn hóa và sử-văn hóa tiểu vùng La Ngà – Cát Tiên và những giả thuyết về chủ nhân quần thể Cát Tiên; (3) mối quan hệ giữa văn hóa Cát Tiên với Óc Eo Phù Nam và Chămpa v.v.). Nhóm thuyết minh cũng đã mở rộng nội dung thuyết minh để giúp phác họa không gian văn hóa Cát Tiên mở rộng, đặc biệt là những sinh hoạt văn hóa – xã hội các tộc người Trường Sơn – Tây Nguyên (Mạ, Chơ-Ro, Stiêng, Bahnar, Êđê v.v..) như phong tục tìm đất cất nhà và trồng trọt của người Mạ, tục xây nhà mồ và lễ bỏ mả của các dân tộc Tây Nguyên, ngôi nhà gươl của người Katoo, phong tục hôn nhân dân tộc Chơ-ro, Giẻ Triêng v.v..







Tại Khu di tích Cát Tiên, đoàn du khảo đã được Ban giám đốc và cán bộ, chuyên viên Khu di tích tiếp đón nồng nhiệt, giới thiệu tận tình các di tích quan trọng của quần thể như đồi tháp A1 với bộ linga-yoni lớn nhất Việt Nam, cụm quần thể tháp A2, B1 – B2 v.v.. Đến với Khu di tích Cát Tiên, đoàn du khảo đã được giới thiệu tổng quát nhưng có hệ thống về các đợt khai quật và hội thảo về Cát Tiên, về các giả thuyết khác nhau liên quan đến nguồn gốc, đặc trưng văn hóa Cát Tiên, chủ nhân của văn hóa Cát Tiên, mối quan hệ giữa văn hóa Cát Tiên với các cộng đồng dân tộc bản địa trong vùng hôm nay như Châu Mạ, Chơ-Ro v.v..
Sau giờ nghỉ trưa, đoàn đã tham gia buổi giao lưu chuyên môn do PGS.TS. Đặng Văn Thắng chủ trì. PGS.TS. Thắng đã cung cấp thông tin sâu hơn về di tích, về các di vật và ý nghĩa của chúng, về những tương đồng và khác biệt giữa kết cấu đền tháp, chất liệu và kiểu dáng gạch, đá, phong cách ngẫu tượng tại Cát Tiên và các nền văn hóa khảo cổ khác như Óc Eo – Ba Thê, Gò Tháp, Chămpa v.v.. Buổi giao lưu hết sức sôi nổi và có ý nghĩa khi nhiều cán bộ giảng viên được đặt câu hỏi trao đổi chuyên môn và giao lưu với PGS.TS. Đặng Văn Thắng ngay tại thực địa, các thành viên đoàn du khảo đã có dịp bổ sung những hiểu biết thực tế liên ngành, góp phần làm sâu sắc thêm trong các bài giảng và công trình nghiên cứu khoa học của mình.



Giao lưu chuyên môn tại Khu di tích Cát Tiên ngày 28 tháng 2 năm 2015

Rời Khu di tích Cát Tiên vào lúc 13h30, đoàn đã phân làm 2 nhóm bao gồm nhóm đi khám phá rừng Cát Tiên tại Mađagui, nhóm 2 đi tìm hiểu văn hóa Phật giáo Việt Nam tại Nam Bộ (bao gồm Phật giáo Bắc Tông tại chùa Thiên Chơn TT. Định Quán, và sự dung hợp Phật giáo Bắc Tông và Nam Tông tại chùa Linh Phú xã Phú Sơn huyện Tân Phú tỉnh Đồng Nai. Tại mỗi nơi, đoàn đã được giới thiệu có hệ thống về nguồn gốc, nội dung và đặc trưng triết học Phật giáo; sự phân nhánh Phật giáo Bắc Tông – Nam Tông và sự gặp gỡ - dung hợp của hai tông phái này tại Nam Bộ Việt Nam; Thiền Tông – nguyên lý và tác động của nó đến Phật giáo Bắc Tông v.v..


Tại chùa Linh Phú – xã Phú Sơn huyện Tân Phú tỉnh Đồng Nai

Lưu niệm tại nùi Núi Chồng, TT. Định Quán, Đồng Nai
Đoàn kết thúc chuyến du khảo và về đến Trường an toàn vào chiều tối cùng ngày.
2. Quần thể di tích Cát Tiên hiện còn sót lại là một cụm các gò phế tích được phát lộ, bao gồm nhiều cụm nền tháp thờ các vị thần của Bà La Môn – Hindu giáo, được xây cất trên các gò cao dọc sông Đồng Nai bên cạnh cánh đồng bảy mẫu của huyện Cát Tiên, có niên đại TK 7 đến TK 11 sau Công nguyên. Theo khảo sát, đoạn sông Đồng Nai đi ngang qua khu di tích từng là con đường hành hương của các tín đồ Bà La Môn thời trước.

Bộ linga-yoni lớn nhất Việt Nam trên đồi tháp A1 – Khu di tích Cát Tiên
Vào năm 1985, trong chuyến đi điền dã điều tra về dân tộc học của cán bộ Bảo tàng Lâm Đồng tại vùng Cát Tiên, đoàn đã phát hiện và gọi vùng đất này là "Thánh địa Cát Tiên". Sau 4 đợt khai quật đầu tiên kéo dài từ năm 1994 đến năm 2000, những phế tích của Cát Tiên dần hé lộ những bí ẩn qua hàng chục thế kỷ, và các nhà khoa học bước đầu xác định đây là một đô thị tôn giáo cổ mang ý nghĩa một thánh địa Bà La Môn giáo – Hinđu giáo từ thế kỷ 7 đến thế kỷ 10-11.
Về chủ thể văn hóa di tích Cát Tiên, hiện cho đến nay giới khoa học chưa có một kết luận chung về chủ nhân của nền văn hóa. Có 3 giả thuyết khác nhau được đề xuất như sau:

Đồi tháp A1
(1) Thuyết bản địa, được nhiều giáo sư, nhà nghiên cứu đề xuất như cố GS. Trần Quốc Vượng, một số nhà khảo cổ đương đại như PGS.TS. Đặng Văn Thắng, Th.S. Võ Văn Thắng v.v. Theo thuyết này, “Vương quốc Cát Tiên cổ” nằm giữa vùng văn hóa Phù Nam, Chămpa và Chân Lạp (không cùng niên đại phát triển, vì vậy nên gọi là vùng văn hóa), có quan hệ giao thoa văn hóa mật thiết với cả ba vùng này, tuy vẫn có hệ thống các đặc trưng mang tính bản sắc của chính mình, tìm thấy ở các đặc điểm kết cấu bình đồ kiến trúc, cấu trúc kiến trúc, gạch, hoa văn, kỹ thuật xây dựng v.v.. Một số nhà khoa học đặt ra giả thuyết “vương quốc Cát Tiên cổ” là một “tiểu quốc nông nghiệp lúa nước”, có trung tâm nằm ở đồng bằng Định Quán – La Nga về phía hạ nguồn sông Đồng Nai. Các hội thảo năm 2001, 2008 nhiều lần các nhà khoa học khẳng định tính độc lập của tiểu quốc này, đồng thời còn đề xuất quan niệm “Vương quốc Mạ”, “tiểu quốc trung lập” nằm giữa các vùng văn hóa Phù Nam, Chămpa.. Thêm vào đó, luận án TS. Nguyễn Tiến Đông ngành lịch sử (năm 2002) với chủ đề Khu di tích Cát Tiên – Lâm Đồng cũng khẳng định tính trung lập của nền văn hóa này với chủ nhân là người Malayo-Polynesien. Dĩ nhiên, giả thiết này cần được nghiên cứu sâu hơn.

(2) Thuyết văn hóa Phù Nam. Thuyết này dựa vào niên đại, điều kiện địa lý – môi trường và những đặc điểm tương đồng qua so sánh văn hóa. Theo thuyết này, vào những thế kỷ đầu CN vùng Cát Tiên đã có những nhóm cư dân Phù Nam cư trú rải rác và đã có ý thức về một khu hành hương ở thượng nguồn; và đến khi vương quốc Phù Nam tiêu biến vào khoảng TK 6, 7 sau CN cũng là lúc cư dân Phù Nam di cư lên Đông Nam Bộ, cùng thúc đẩy phát triển “Vương quốc Cát Tiên cổ” và xây dựng quần thể thánh tích Cát Tiên. Nằm giữa các di chỉ Óc Eo – Phù Nam ở Óc Eo-Ba Thê, Gò Tháp và Cát Tiên còn có khác di tích rải rác khác phía bắc sông Tiền như Gò Thành, kênh Chợ Đệm, lưu vực hạ lưu sông Đồng Nai…

(3) Thuyết văn hóa Chămpa. Một số đặc trưng điêu khắc, kiến trúc cùng tính lân cận của địa bàn cư trú làm cơ sở cho nhận định này. Theo đó, quần thể di tích Cát Tiên được cho là không gian ngoại vi hoặc sự tiếp nối của tiểu quốc Panduranga (kinh đô ở vùng Phan Rang – Tháp Chàm hiện nay).
Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.